Craig Mod, Tam gdzie rosną cedry. Zapiski z wędrówki przez Japonię, Znak Literanova 2026

Pamiętnik wędrowny. Craig Mod, Amerykanin mieszkający w Japonii od przeszło dwudziestu lat, na marginesach dziennika z podróży starożytnym szlakiem pielgrzymkowym Kumano Kodo intrygująco opowiada o tradycjach swojej przybranej ojczyzny. Zestawia kulturę amerykańską i japońską, poszukując w odmiennych filozofiach życiowych klucza do interpretacji współczesnych zjawisk na w obu krajach. Pięknie ilustrowana przez autora fotografiami z wędrówek. Przy okazji pełna naturalistycznych i bardzo adekwatnych opisów wysiłku fizycznego towarzyszącego chodzeniu oraz dorastania w niewielkim postindustrialnym mieście na przełomie lat 80. i 90.

Cleo Qian, Już czas, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2025

Zbiór opowiadań Cleo Qian to kilkanaście portretów młodych kobiet wchodzących w dorosłość w rzeczywistości późnego kapitalizmu. Mają ambicje artystyczne, talent, marzenia, często dług studencki albo urodziły się w nie dość zamożnej rodzinie. Część z nich to prekariuszki, przedkładające własne zamiłowania i wybór drogi życiowej nad stabilność zatrudnienia, część z nich tęskni do czegoś więcej niż praca w dużej rozpoznawalnej międzynarodowej firmie, część ma przed sobą całkowity debiut w życiu i zastanawia się, czy ścieżka, którą podążały do tej pory była w ogóle ich wyborem; jeszcze inne wikłają się w gąszczu wątpliwości i pytań bez odpowiedzi. Na szczęście Cleo Qian wierzy w swoje bohaterki. I nie poddaje się. Pisze.

James Baldwin, Nikt nie zna mojego imienia. Dalsze zapiski syna tego kraju, Karakter 2025

Po latach spędzonych na emigracji we Francji James Baldwin wraca, żeby – po raz pierwszy w życiu – udać się na amerykańskie Południe. Jemu poświęci chyba najbardziej przejmujące teksty tego tomu. Ale znajdą się tu też refleksje z nowojorskiego Harlemu odwiedzanego po latach. Zbiór zawiera również sylwetki pisarzy i artystów: nowe spojrzenie na twórczość Gide’a, osobiste eseje poświęcone Richardowi Wrightowi i Normanowi Mailerowi; razem z Baldwinem odwiedzamy również Ingmara Bergmana w sztokholmskim Filmstaden.

Eliot Weinberger, Duchy ptaków, Karakter 2025

Skompilowany przez autora specjalnie dla polskich czytelników wybór jego próz, m.in. tych zawartych w tytułowych The Ghosts of Birds. Tak jak w poprzednim tłumaczonym przeze mnie dla Karakteru zbiorze Weinberger stosuje w nich poetykę relacjonowania tego, co opowiedziane gdzieś przez kogoś, kto przeczytał coś napisanego przez kogoś innego. Znajdziemy tu między innymi staroirlandzki epos zastanawiająco podobny do Odysei, kilka alternatywnych historii życia Adama i Ewy na ziemi, dwa napisane w różnych epokach i na różnych kontynentach dzienniki ze spływów wielkimi rzekami czy drobiazgową (wraz z dokładną rachubą beczek śledzi i sztuk samodziału) kronikę życia pewnego marynarza i żołnierza z Islandii.

Alan Murrin, Coast Road. Powieść, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2025

Przy tytułowej Coast Road w fikcyjnym irlandzkim miasteczku w pożarze domu ginie kobieta. Inna kobieta z tej samej miejscowości jest pewna, że nie był to przypadek. To jednak książka bardziej obyczajowa niż sensacyjna. Dość powiedzieć, że akcja toczy się w pierwszej połowie lat 90. XX wieku, w przeddzień referendum, które wprowadziło w końcu do irlandzkiego prawa możliwość rozwodzenia się par, i że kilka niezbyt szczęśliwych związków jest w niej przekonująco sportretowanych. Murrin stawia też niewygodne pytania o to, czy wiedząc, że u bliźnich nie dzieje się dobrze, zrobiliśmy dostatecznie wiele, by im pomóc.

Tsering Yangzom Lama, Własnymi ciałami mierzymy tę ziemię, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2024

Autorka, odwołując się do własnej historii rodzinnej, opisuje losy trzech pokoleń tybetańskich uchodźczyń. Są to losy w dużej mierze tragiczne, skrajnie naznaczone wyrokiem, jakim dla człowieka wciąż bywa urodzenie się w niewłaściwym miejscu i czasie.

Tim Krabbé, Kolarz, Wydawnictwo Dystans 2024.

Mała wielka powieść kolarska. Rzecz o przyjemności i cierpieniu, rywalizacji i cywilizacji. „Cierpienia wam trzeba, literatura to pierdoły”, powiada narrator. Nie przeszkadza mu to jednak co i rusz literacko błyszczeć.

James Baldwin, Następnym razem pożar, Karakter 2024.

Nowy przekład (autorem pionierskiego jest Daniel Passent) książki eseistycznej z 1963 roku autorstwa krytyka grzechu założycielskiego Stanów Zjednoczonych. James Baldwin zaprasza tu czytelników do rozległej medytacji nad dyskryminacją rasową w życiu społecznym, do psychoanalizy amerykańskiej duszy, zarówno czarnej, jak i białej, nie odwołując się co chwila do izmów i teorii, lecz konfrontując ich z własnym doświadczeniem i historią, a także dokonując utożsamienia zarówno z ofiarami jak i sprawcami przemocy rasowej.

Terry Eagleton, Fredric Jameson, Edward W. Said, Nacjonalizm, kolonializm i literatura, Ossolineum 2024.

Eseje krytycznoliterackie poświęcone literaturze irlandzkiej i jej sztandarowym dwudziestowiecznym pisarzom jako szczególnie ciekawemu polu interpretacyjnemu, pozwalającemu na obserwację nawarstwień i współoddziaływań zjawisk społecznych, politycznych i narracyjnych właściwych kolonializmowi i kapitalizmowi oraz ich związków z nacjonalizmem i modernizmem. Autorzy przekonująco wypunktowują zasadnicze zniekształcenia stereotypowych spojrzeń na kolonializm czy modernizm w literaturze i krok po kroku rozwijają nowe, bardziej ambiwalentne perspektywy ich postrzegania. Wstęp: Seamus Deane. Posłowie: Łukasz Żurek.

Shubhangi Swarup, Współrzędne tęsknoty, Wydawnictwo Bo.wiem, 2023.

Debiutancka powieść indyjskiej autorki to wędrówka kilku dusz przez dziesięciolecia historii, pięć do sześciu stref klimatycznych, nietrwałe granice polityczne i wszystkie stany skupienia materii. Opowieść w równym stopniu o miłościach, co o duchach.

Bruce Goldfarb, 18 zbrodni w miniaturze. Nieznana historia Frances Glessner Lee i początków współczesnej kryminalistyki, Wydawnictwo Bo.wiem, 2023.

Historia kobiety, bez której nie byłoby wszystkich znanych i lubianych serii CSI: Kryminalne zagadki. Bohaterka tej książki w latach 30. XX wieku położyła podwaliny pod nowoczesne metody dochodzenia przyczyn śmierci w amerykańskim wymiarze sprawiedliwości.

Alison M. Gingeras, Natalia Sielewicz, Opowieści okrutne. Aleksandra Waliszewska i symbolizm, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 2022.

Album towarzyszący wystawie prac Aleksandry Waliszewskiej i jej symbolistycznych poprzedników.

Joan Didion, Dryfując do Betlejem, Cyranka, 2021.

Zebrane w tej książce reportaże i eseje cechuje obserwatorska przenikliwość i bezkompromisowość wypowiedzi, mocny autorski głos. W jednym z tekstów Didion stwierdza,  że nigdy nie miała serca do opowiadania nienowych opowieści, i to niech starczy za ostateczną rekomendację. Istotnie, przy tych tekstach trudno oprzeć się wrażeniu nietuzinkowości perspektywy i wyboru tematu, mimo że od ich powstania minęło już  górą pół wieku.

Amanda Lee Koe, Ministerstwo moralnej paniki, Tajfuny, 2020.

Opowiadania z Singapuru, które przez pryzmat losów bohaterek i bohaterów pokazują wiele współczesnych i trochę dawniejszych twarzy tego azjatyckiego tygrysa. Kosmopolityzm fasady współistnieje z konserwatyzmem i zaściankowością życia codziennego, relacje międzyludzkie nierzadko naznaczone są tym napięciem, klasowością, nietolerancją, patriarchatem i różnymi formami alienacji. Jest i o dorastaniu.

Eliot Weinberger, Z rzeczy pierwszych, Karakter, 2020.

W książce autor zawarł rozmaitości z dziejów ponad stu ośmiu miliardów homo sapiens zamieszkujących Ziemię od zarania gatunku oraz z dziejów innych gatunków. Niewiarygodne. Podobno prawdziwe. Bez wątpienia chwytające za serce.

James Baldwin, Zapiski syna tego kraju, Karakter, 2019.

Klasyczny tom legendarnego amerykańskiego autora, zaangażowanego i krytycznego komentatora rzeczywistości społecznej, przenikliwego i czułego, gorzkiego i dowcipnego.

David Graeber, Praca bez sensu. Teoria, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2019.

Nieodżałowany i mądry antropolog skatalogował tu zajęcia będące ściemą do sześcianu, a jednak składające się na trzon zatrudnienia w gospodarkach krajów wysokorozwiniętych, ale co ważniejsze docieka przyczyn trwania absurdalnej organizacji współczesnego zatrudnienia.

Jon Savage, 1966. Rok, w którym eksplodowała dekada, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2019.

Pogłębione spojrzenie dziennikarza muzycznego „Guardiana” na problematykę kulturową i społeczną lat sześćdziesiątych z mnóstwem smakowitych muzycznych rekomendacji.

David Foster Wallace, Blady Król, W.A.B., 2019.

Kilkaset stron fantazji o pracownikach prowincjonalnego amerykańskiego urzędu podatkowego w połowie lat osiemdziesiątych, pachnące trochę gumolitem, a trochę krowim nawozem pól uprawnych Illinois sceny pokazujące wielowymiarowość pozornie jednowymiarowych postaci, zaglądanie do głów i podsłuchiwanie w windzie. To „o nas”, może o was, na pewno o „tych twarzach w tłumie”. Nie zdradzę, jak się kończy, bo autor nie ukończył tej powieści.

Donald Antrim, Głosuj na pana Robinsona i lepszy świat!, Karakter, 2019.

To było pisane w 1993 roku, ale to co wyprawiają mieszkańcy powieściowego miasteczka na Florydzie niepokojąco niewiele dzieli od dążności do samozagłady przejawianej przez dzisiejsze wspólnoty różnej skali. Niektórym nie podoba się, że narrator opisujący nieidealny świat sam jest chory, ale może zdecydujcie samodzielnie, czy to faktycznie wada.

Jack Halberstam, Przedziwna sztuka porażki, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2018.

Queerowy cios wymierzony w akademicką skostniałość, uświęcone krwią (dlatego, że najczęściej cudzą) tradycje, „odwieczne” (tu mi jedzie) hierarchie, bogów i mistrzów, ogólnie w oszołomstwo, prężenie muskułów i medialne wyznaczniki sukcesu.

Andrew Pettegree, Marka Luter, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2017.

Można się dużo dowiedzieć o Niemczech 😛 Edit: Jeśli ktoś ma ochotę na uzupełnienie wiedzy o podany w przystępnej formie istotny wycinek historii, jakim są początki reformacji i związane z nimi zawirowania polityczne i społeczne, śmiało niech sięga po ten tytuł. Sporo tu również na temat wczesnonowożytnej technologii i logistyki druku.

Wiersze Dana Poppicka, Sary Galvin i Kate Durbin w trzech kolejnych rocznikach magazynu „Widma: A Journal of American and Polish Verse”, Massolit, 2016-2018.

https://pl-pl.facebook.com/widmapoetry/