Tegoroczne walne zgromadzenie Europejskiej Rady Stowarzyszeń Tłumaczy Literatury CEATL odbędzie się w dniach 14–17 maja w Krakowie. Z tej okazji bohaterem cyklu przedstawiającego poszczególne organizacje członkowskie jest Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury. Czym zajmuje się STL? Opowiadamy we własnych słowach.
Działające w Polsce od 15 lat Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury skupia ponad 550 osób przekładających literaturę w Polsce i poza granicami kraju. Od 7 lat STL dynamicznie się rozwija; w tym czasie powstały 4 oddziały regionalne koordynujące aktywność w mniejszych ośrodkach. Dzięki częściowej autonomii oddziałów Stowarzyszenie jest widoczne na większości imprez targowych i literackich w Polsce.
Taka liczebność i aktywność pozwala nam inicjować oraz włączać się w działania mające na celu poprawę sytuacji osób tłumaczących literaturę na polskim rynku książki. Zajmujemy się wieloma aspektami pracy i życia tłumaczek i tłumaczy: ich widocznością, warunkami pracy, przygotowaniem do zawodu oraz współpracą z podobnymi organizacjami na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Organizujemy cyklicznie wewnętrzne i otwarte spotkania dla osób tłumaczących, zrzeszonych i niezrzeszonych w Stowarzyszeniu, takie jak śniadania tłumaczy, służące integracji środowiska i wymianie informacji, czy też regularne tematyczne spotkania online, na których rozmawiamy we własnym gronie o tym, co nas cieszy i boli w codziennej pracy tłumacza.
Dbamy o widoczność osób tłumaczących literaturę poprzez akcje takie jak „Tłumacze na okładki”, promującą ideę umieszczania nazwisk autorek i autorów przekładów na okładkach ich wydań (co wciąż jeszcze nie jest powszechną praktyką). Zachęcamy również osoby członkowskie do obecności w mediach społecznościowych i regularnie publikujemy ich sylwetki na stronie STL w cyklu „Tłumacze o sobie”. Stwarzamy im również okazję do prezentacji siebie i swoich przekładów na żywo oraz interakcji z czytelnikami, proponując dyżury na stanowiskach Stowarzyszenia podczas targów książki i innych imprez literackich. Ponadto regularnie publikujemy wiadomości ze świata przekładu na naszej stronie internetowej oraz na kontach Stowarzyszenia w mediach społecznościowych – w tym celu wyłoniliśmy spośród osób członkowskich prężne grono redakcyjne, błyskawicznie reagujące na informacje spływające do nas z różnych stron. W ten sposób ciągłe podnosimy wciąż jeszcze niedostateczną świadomość osób czytających co do istnienia i roli tłumaczek i tłumaczy w procesie przybliżania literatury światowej polskiej kulturze. Oferujemy również praktyki studenckie w naszym zespole redakcyjnym, dzięki którym młodzi adepci studiów językowych z bliska poznają środowisko tłumaczy.
Staramy się poprawić warunki pracy tłumaczy, zaczynając od ich relacji z wydawcami – dlatego opublikowaliśmy umowę modelową z komentarzami, przedstawiającą wzorzec wzajemnych praw i obowiązków obu stron, dlatego też cyklicznie badamy wynagrodzenia osób przekładających literaturę i przedstawiamy wyniki tych badań. W ten sposób dajemy tym osobom do ręki argumenty podczas negocjacji z wydawnictwami. Ponadto bierzemy udział w pracach rządu nad ustawą mającą włączyć tłumaczy-freelancerów w system ubezpieczeń społecznych, a także trzymamy rękę na pulsie zmian w prawie autorskim. Coraz częściej jesteśmy tam, gdzie podejmowane są decyzje – w 2024 roku udało nam się przekonać polityków w polskim parlamencie do korzystnych rozwiązań w implementacji dyrektywy DSM, a w 2025 roku nasz przedstawiciel otrzymał zaproszenie do stałego Zespołu ds. pola literackiego przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ostatnio zaś bacznie zwracamy uwagę na próby zwiększenia udziału tłumaczenia maszynowego w przekładzie literackim i ograniczenia roli tłumaczy do postedycji, próby szkodliwe tak dla teraźniejszości, jak i przyszłości branży.
Przybliżamy specyfikę przekładu literackiego nie tylko czytelniczkom i czytelnikom, ale także osobom zainteresowanym wejściem do zawodu. Wszechstronne informacje na ten temat publikujemy na stronie internetowej Stowarzyszenia, ale także na naszych profilach w mediach społecznościowych; dyżurne tłumaczki i tłumacze spotykają się podczas targów z osobami studiującymi translatorykę i rozważającymi taki kierunek nauki i kariery. Co pewien czas organizujemy również różnorodne kursy wprowadzające w tajniki branżowe, w zakresie biegłości językowej, umiejętności negocjacji z wydawnictwem czy też współpracy z redakcją tekstu.
Współpracujemy m.in. z organizacjami zrzeszającymi tłumaczy innych specjalności oraz autorki i autorów dzieł oryginalnych. Dzięki koordynacji działań i zbieżności interesów np. z Unią Literacką mamy silniejszą pozycję w rozmowach np. z instytucjami państwa. Wymieniamy także informacje ze stowarzyszeniami tłumaczy, takimi jak Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Specjalistycznych TEPIS lub Bałtyckie Stowarzyszenie Tłumaczy. Na uwagę zasługuje również łączenie sił i zasobów z podmiotami samorządowymi, pozwalajace nam uczestniczyć w licznych wydarzeniach z wkładem w postaci tłumackiego know-how. Na arenie międzynarodowej bierzemy udział w pracach Baltic Writers’ Council (BWC), a także Conseil européen des associations de traducteurs littéraires (CEATL), wymieniając doświadczenia z tłumaczkami i tłumaczami z innych krajów.
Obecnie kontynuujemy wszystkie powyższe działania, a jednocześnie pracujemy nad profesjonalizacją Stowarzyszenia, tak by móc rozwijać się i jeszcze lepiej służyć społeczności tłumaczy literatury w Polsce.
