W dniach 23-25 września 2025 odbył się w Poznaniu II Kongres Polskiego Przekładoznawstwa. Ta edycja, zorganizowana trzy lata po pierwszej, krakowskiej, realizowana była pod hasłem „Epoka zwrotów”. W ramach Kongresu – na jego otwarcie i zamknięcie – STL przygotowało i przeprowadziło trzy panele dyskusyjne dotyczące współczesnej sytuacji tłumaczy i tłumaczek oraz wyzwań, przed jakimi stają osoby zajmujące się przekładem literackim.
Zachęcamy do zapoznania się z relacją i nagraniami z tych trzech debat.
„Human (not) only: tłumaczenia wysoko-, średnio- i niskobiałkowe”
(Salon Mickiewicza Collegium Maius, 23 września 2025)
W rozmowie na temat potencjalnego wykorzystania sztucznej inteligencji w procesie przekładu udział wzięli prof. UAM dr. hab. Filip Graliński, Rafał Lisowski i Wojciech Wołk-Łaniewski. Po wprowadzeniu do kwestii technicznych i prawnych funkcjonowania modeli językowych omówiony został możliwy wpływ SI na przekłady literackie i na rolę samego tłumacza. Rozmówcy starali się odpowiedzieć na pytanie, na ile nowe technologie są w stanie wyręczyć praktyków przekładu, zmieniając ich rolę z tłumacza na redaktora. Szczegółowo omówiono również kwestię niemożności zastąpienia czynnika ludzkiego w tłumaczeniu literackim przez przekład maszynowy.
„Quis custodiet ipsos custodes, czyli odpowiedzialność zawodowa tłumacza”
(Sala Wielka Centrum Kultury ZAMEK, 25 IX 2025)
Rozmowa moderowana przez Sebastiana Musielaka z udziałem dr Aleksandry Kalaty-Zawłockiej, Macieja Studenckiego i Adriana Tomczyka dotyczyła odpowiedzialności tłumaczy nie tylko w aspekcie literackim, lecz także środowiskowym – wobec tekstu źródłowego, autora, zleceniodawcy, a także własnego sumienia. Bardzo różnorodne doświadczenia panelistów w zakresie translacji pozwoliły na wieloaspektowe rozważania i zniuansowaną analizę pojęcia „odpowiedzialności zawodowej”. Omówiono pracę nad przekładami literackimi, a dr Kalata-Zawłocka, założycielka i (w latach 2009–2020) prezeska Stowarzyszenia Tłumaczy Polskiego Języka Migowego (STPJM), wprowadziła do rozmowy wątek pracy przy środowiskowych tłumaczeniach z języka migowego, która przez swoją specyfikę przydziela osobie tłumaczącej rolę pośrednika w kontakcie z grupą doświadczającą systemowej dyskryminacji.
„Rola tłumaczy w procesie powoływania do życia nowych obszarów i reprezentacji kulturowych”
(Sala Wielka Centrum Kultury ZAMEK, 25 IX 2025)
Podczas trzeciej dyskusji poprowadzonej przez Marka Ordona panelistki dr Marta Listewnik i Agata Teperek podzieliły się swoimi doświadczeniami pracy nad tłumaczeniem tekstów pochodzących z mało znanych w Polsce kręgów kulturowych, takich jak kultura walijska czy kultura Saamów. Czwarta uczestniczka dyskusji Anna Mazur nakreśliła natomiast aspekty tłumaczenia przewodników i scenariuszy do gier fabularnych i tym samym tworzenia nowej polskiej nomenklatury w środowisku graczy, która wcześniej była bardzo mocno nacechowana zapożyczeniami z języka angielskiego. Tłumaczki wymieniły się też spostrzeżeniami na temat wyzwań wynikających ze specyfiki języków, z których przekładają, oraz problemu nieprzekładalności, nie tylko językowej, ale też kulturowej.
Udział Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury w II Kongresie Polskiego Przekładoznawstwa został pokryty z kierowanego przez Ewę Rajewską grantu przyznanego przez Wydział Kultury Urzędu Miasta Poznania oraz ze środków Oddziału Zachodniego Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.
Opracowanie relacji: Adrianna Bartoszek