Za nami wiosenna edycja cyklu „Tłumacz w muzeum” we wrocławskim Muzeum Pana Tadeusza , realizowanego we współpracy z STL. Podczas sześciu comiesięcznych wydarzeń mieliśmy okazję poznać warsztat tłumaczy i tłumaczek, którzy dzielili się z nami swoimi doświadczeniami dotyczącymi przekładu literackiego z języków węgierskiego, czeskiego, angielskiego, niemieckiego, rumuńskiego, portugalskiego oraz hiszpańskiego. Zapraszamy do zapoznania się z relacją i nagraniami z tych spotkań.
Po Noblu – spotkanie z Elżbietą Sobolewską
Pierwsze spotkanie z cyklu w tym roku odbyło się 31 stycznia. W Muzeum Pana Tadeusza gościła Elżbieta Sobolewska, tłumaczka z języka węgierskiego. W dorobku translatorskim Elżbiety Sobolewskiej znajdują się dzieła najważniejszych współczesnych pisarzy węgierskich, takich jak Imre Kertész, Péter Nádas czy ubiegłoroczny noblista László Krasznahorkai.
Podczas spotkania gościni opowiedziała o początkach swojej przygody z językiem węgierskim, procesie tłumaczenia, współpracy z autorami i redaktorami, a także o swoich ulubionych pisarzach węgierskich, zamiłowaniu do muzyki klasycznej i niechęci do audiobooków. Wraz z prowadzącą spotkanie Antoniną Tosiek rozpatrywały takie kwestie jak: Czy literatura ma płeć? Czy przekład musi oznaczać stratę? Co w języku węgierskim może być fascynujące dla polskiego czytelnika? Odpowiedzi na te i inne pytania usłyszeć można w podcaście, który jest zapisem dźwiękowym tego wydarzenia.
Na zdjęciu: Antonina Tosiek i Elżbieta Sobolewska
Kolejne wydarzenie z cyklu „Tłumacz w muzeum” odbyło się 28 lutego i miało formułę panelu dyskusyjnego. Jego uczestnikami byli: Dobromiła Jankowska, tłumaczka literatury anglojęzycznej, kierowniczka Działu Projektów Literackich MPT i inicjatorka serii muzealnych spotkań z tłumaczami, Jacek Kaduczak, dramaturg teatralny i tłumacz z języka niemieckiego, angielskiego i starożytnej greki, Julia Różewicz, wydawczyni i tłumaczka literatury czeskiej oraz Małgorzata Słabicka-Turpeinen, interkulturalistka i tłumaczka literatury niemieckojęzycznej. W rozmowie, która nie była rejestrowana, mówiono między innymi o tym, jak tłumaczy się we Wrocławiu i czy to miasto sprzyja literaturze, a szczególnie literaturze w przekładzie. Goście opowiadali także o pracy nad swoimi najważniejszymi i najnowszymi przekładami, planach na przyszłość i odpowiadali na liczne pytania publiczności.
Wielogłos serca Europy – spotkanie z Małgorzatą Gralińską
21 marca zorganizowano spotkanie z Małgorzatą Gralińską, laureatką Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus, polski głos takich autorów jak Walter Kempowski, Marlen Haushofer, Gregor von Rezzori, Saša Stanišić czy Jaroslav Rudiš. Gościni wieczoru udowodniła między innymi, że przekład literacki to nie tylko żmudna praca nad tekstem, ale i pełna przygód codzienność, w której może się czasem okazać, że np. trzeba „polować” na graczy Pokemon Go… by konsultować z nimi slangowe wyrażenia do tłumaczonej właśnie książki. Opowiedziała także o osobliwych zwyczajach autorów tłumaczonych przez nią, takie jak pasja Jaroslava Rudiša do podróży koleją, ich życiowych perypetiach, a także o wysiłku, jaki towarzyszy szlifowaniu przekładów polegającym na czytaniu na głos.
Wydarzenie moderowane przez Małgorzatę Słabicką-Turpeinen obfitowało w różne ciekawostki: od szkolnych prób tłumaczenia Szymborskiej na niemiecki, po fakt, że Małgorzata Gralińska – mimo faktu, że jest żoną specjalisty od sztucznej inteligencji – pozostaje zwolenniczką analogowego czytania i tłumaczenia bez użycia AI.
Na zdjęciu: Małgorzata Gralińska i Małgorzata Słabicka-Turpeinen.
Bliska egzotyka – spotkanie z Joanną Kornaś-Warwas
18 kwietnia Jakub Kornhauser poprowadził spotkanie z Joanną Kornaś-Warwas, tłumaczką prozy i poezji rumuńskiej. Joanna Kornaś-Warwas przełożyła powieści i eseje takich autorów jak Max Blecher, Mircea Cărtărescu czy Matei Vişniec oraz nagradzane tomy poezji, w tym „Fałszywy Dymitr” mołdawskiego poety Dumitru Crudu. W Muzeum Pana Tadeusza opowiadała o swojej drodze do języka rumuńskiego, który był dla niej „wyborem drugim, ale bardzo świadomym” – rozpoczęła studia na rumunistyce, kiedy nie dostała się na krakowską iberystykę.
Gościni wieczoru zdradziła, że największą radość z pracy translatorskiej daje jej możliwość obcowania z doskonałymi dziełami wybitnych pisarzy, choć jednocześnie stanowią one ogromne wyzwanie. Podkreśliła również dużą rolę Instytutu Kultury Rumuńskiej we wspieraniu i promowaniu przekładów z rumuńskiego oraz wartość, jaka płynie z kontaktów z tłumaczami literatury rumuńskiej z całego świata.
Na zdjęciu: Joanna Kornaś-Warwas, Dobromiła Jankowska (MPT), Jakub Kornhauser.
Języki portugalskie i przekład transatlantycki– spotkanie z Gabrielem Borowskim
W ostatnią sobotę maja Muzeum Pana Tadeusza gościło Gabriela Borowskiego, tłumacza z języka portugalskiego, z którym rozmawiał Łukasz Kraj. Gabriel Borowski jest autorem przekładów wielu pozycji portugalskojęzycznych na polski, takich jak poezja Fernanda Pessoi czy nagradzany reportaż „Kolekcjoner porzuconych dusz: reportaże z Brazylii” Eliane Brum, oraz dzieł polskich na portugalski, w tym wierszy Wisławy Szymborskiej i powieści Olgi Tokarczuk.
W rozmowie z Łukaszem Krajem opowiadał o wartości „laurów i orderów”, jakie otrzymał za swój dorobek translatorski, ogromnej różnorodności świata języków portugalskich, pracy ze studentami iberystyki i roli teorii translatorycznych w warsztacie tłumacza. Wraz z publicznością zastanawiał się, jak jednym słowem opisać kontrast między Brazylią i Portugalią oraz czy istnieje takie zjawisko jak nieprzekładalność.
Na zdjęciu: Łukasz Kraj i Gabriel Borowski.
Tułaczka z tłumaczką: hiszpańska wędrówka – spotkanie z Katarzyną Okrasko
20 czerwca Monika Skowron poprowadziła spotkanie z Katarzyną Okrasko, tłumaczką literatury hiszpańskiej i latynoamerykańskiej, dzięki której polscy czytelnicy mogli zapoznać się z utworami autorów takich jak Carlos Ruiz Zafón, Roberto Bolaño czy Cristina Morales. Katarzyna Okrasko opowiedziała o tym, jak przez recenzowanie hiszpańskojęzycznych książek odnalazła swoją drogę jako tłumaczka, o ulubionych miejscach na Ziemi (Madrycie i Mokotowie) oraz o radości, jaka płynie ze wspólnej pracy nad przekładem.
Rozmowa skupiała się także na realiach finansowych pracy tłumaczki, redaktorki czy korektorki i wsparciu, jakim są nagrody za przekład. Katarzyna Okrasko zdradziła również, jak na co dzień wygląda jej praca nad przekładem, jakie propozycje tłumaczeń odrzuciła i czy krytyczne oko tłumaczki nie odbiera jej radości z czytania.
Na zdjęciu od lewej: tłumaczki PJM Anna Morawska i Elżbieta Resler oraz Monika Skowron i Katarzyna Okrasko.
Relację z wiosennej edycji cyklu „Tłumacz w muzeum” 2026 przygotowały Małgorzata Harasimik i Sara Oczkowicz – praktykantki w redakcji STL.
Materiały audiowizualne i zdjęcia: Muzeum Pana Tadeusza.