Jesienią 2025 roku we wrocławskim Muzeum Pana Tadeusza odbyły się kolejne spotkania i warsztaty w ramach cyklu „Tłumacz w muzeum”. Jeśli do muzeum nie było wam po drodze, nic straconego – zapraszamy do zapoznania się z relacją i obejrzenia nagrań większości z tych wydarzeń, które były realizowane we współpracy ze Stowarzyszeniem Tłumaczy Literatury, w ramach programu Promocja Czytelnictwa i dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Fantastyka, popkultura i Star Wars – spotkanie z Martą Dudą-Gryc
Marta Duda-Gryc (STL) i Magdalena Kozłowska. Fot. Muzeum Pana Tadeusza.
13 września Marta Duda-Gryc w rozmowie z redaktorką Magdaleną Kozłowską opowiadała o specyfice tłumaczenia komiksów, zwracając uwagę na niezbędną do tego rodzaju przekładu umiejętność jednoczesnego czytania tekstu i obrazu. Odwołując się do swojego bogatego doświadczenia w pracy nad tłumaczeniami dzieł z uniwersum „Star Wars”, przytoczyła liczne przykłady trudności, jakie niesie ze sobą przygotowywanie utworów należących do tak rozbudowanej domeny. Czy debaty zagorzałych fanów świata „Gwiezdnych Wojen” stanowią wyzwanie czy raczej pomoc w pracy translatorskiej? Tego i wiele więcej o warsztacie Marty Dudy-Gryc dowiedzieć się można z nagrania tejże rozmowy:
Warsztaty z przekładu literackiego (język angielski)
W weekend 4-5 października Jacek Dehnel, poeta, prozaik, tłumacz z języka angielskiego i rosyjskiego, poprowadził warsztaty z przekładu literackiego dla początkujących tłumaczy. Podczas prowadzonych przez Jacka Dehnela zajęć z udziałem uczestników z całej Polski omawiano między innymi różne tłumaczenia utworów Williama Blake’a, Philipa Larkina i Williama Faulknera.
Bunt i upór – epilog cyklu „książki zbójeckie” – spotkanie z Hanną Jankowską
11 października we wrocławskim MPT gościła Hanna Jankowska – tłumaczka z języka arabskiego i angielskiego. W rozmowie z literaturoznawcą i publicystą Marcinem Wilkiem opowiadała o wydawanej w Polsce literaturze palestyńskiej w dobie wojny w Strefie Gazy. Przybliżyła życiorys Mahmuda Darwisha – palestyńskiego poety, którego tomik doczekał się publikacji w 2025 roku – po 35 latach od przetłumaczenia. Jego losy stały się punktem wyjścia do rozmowy o dziejach narodu palestyńskiego. Zadając pytania o literaturę arabską, Marcin Wilk podkreślił rolę przekładu jako bramy do innej kultury. Nie zabrakło również dyskusji nad warsztatem i drogą zawodową tłumaczki. Hanna Jankowska opowiadała o współpracy z redaktorami, pracy z różnymi językami oraz o wyzwaniach językowych, przed którymi stają tłumaczki i tłumacze literaccy.
Fot. Muzeum Pana Tadeusza.
Baskijski, estoński, fiński – otwarte warsztaty prowadzone przez tłumaczy przekładających literaturę z tzw. języków izolowanych odbyły się 8 listopada 2025.
Język baskijski
Historię oraz status języka baskijskiego – języka o wyjątkowej tożsamości, niemającego żadnych języków pokrewnych przybliżyła uczestnikom warsztatów tłumaczka literatury baskijskiej, Alicja Jankowiak. Następnie, posługując się licznymi przykładami i porównaniami do języka polskiego, tłumaczka wyjaśniła podstawowe zagadnienia gramatyczne. W ostatniej części spotkania opowiedziała o tym, jak baskijski funkcjonuje współcześnie: w codziennej komunikacji, działalności aktywistycznej oraz w literaturze.
Język estoński
Anna Michalczuk-Podlecki, tłumaczka literatury estońskiej, opowiedziała o języku estońskim oraz wprowadziła uczestników w historię jego przekładu w Polsce. Na początku zaprezentowała charakterystyczne brzmienie estońskiego, oparte na licznych samogłoskach, których melodyjność odzwierciedla spokojną mentalność Estończyków. Następnie, po omówieniu zagadnień gramatycznych i historycznych, tłumaczka zarysowała krótką, bo około stuletnią, historię przekładów dzieł literatury estońskiej na język polski. Na zakończenie publiczność mogła, na konkretnych przykładach, zapoznać się z wyzwaniami, jakie pojawiają się w trakcie pracy nad przekładem z tego języka.
Język fiński
O różnorodności językowej Finlandii oraz o współczesnej literaturze fińskiej opowiedział tłumacz literatury fińskiej Sebastian Musielak . Zarysowując zagadnienia gramatyczne i omawiając specyfikę języka, na licznych przykładach pokazał, jak wielkim wyzwaniem może być tłumaczenie fińskiej prozy. Zwrócił również uwagę na specyficzny rytm i brzmienie języka fińskiego, które są szczególnie trudne do oddania w przekładach poetyckich. Na zakończenie słuchacze poznali kilka faktów o mało znanej grupie etnicznej – Findianach, czyli potomkach fińskich emigrantów oraz rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej.
Zdjęcia i nagrania spotkań: Muzeum Pana Tadeusza.
O wydarzeniach z tego cyklu, które odbyły się w pierwszym półroczu 2025 można przeczytać TUTAJ.