W dniach 24-26 kwietnia 2025 roku Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku zorganizował kolejną edycję Gdańskiego Spotkania Literackiego „Odnalezione w tłumaczeniu”. To festiwal, w którym sztuka translacji służy za punkt wyjścia do rozmów o świecie i zachodzących w nim zmian. Każdego roku przyświeca jej inny temat przewodni. Tegoroczna, siódma już edycja, odbyła się pod znakiem modernizmu, a dokładnie pisarek tej epoki i przekładów ich dzieł. Uczestnicy festiwalu mieli okazję przekonać się, że wielojęzyczna twórczość modernistek pozostaje aktualna do dzisiaj. W 2025 roku minie sto lat od ukazania się przełomowej powieści Virginii Woolf „Pani Dalloway”, a jednak utwór ten wciąż skłania współczesnego czytelnika do refleksji.
Program festiwalu obfitował w wydarzenia, w których wzięli udział tłumacze i tłumaczki, pisarze i pisarki oraz badacze i badaczki literatury, którzy przybliżyli nam dzieła i wpływ kobiet modernizmu. Poza działalnością literacką walczyły one również o wprowadzenie nowego ładu społecznego. Za program wydarzeń odpowiadały Justyna Czechowska (STL), Magda Heydel (STL), Urszula Kropiwiec i Aleksandra Szymańska.
Po inauguracji festiwalu 24 kwietnia miał miejsce wykład otwierający Magdy Heydel (STL) zatytułowany „Sto lat Pani Brown”. Dr Heydel przybliżyła zgromadzonym postać tej bohaterki, która, jak pisała Virginia Woolf, miała stać się symbolem zmiany charakteru człowieka na początku XX wieku.
Tego samego dnia o godzinie 17:30 miało miejsce spotkanie z pisarką Zytą Rudzką oraz jej tłumaczkami na języki obce, poprowadzone przez tłumaczkę i redaktorkę Elżbietę Kalinowską. Alžběta Knappová (jęz. czeski), Milica Markić (jęz. serbski), Lisa Palmes (jęz. niemiecki) i Charlotte Pothuizen (jęz. niderlandzki) opowiedziały widowni, z jakimi wyzwaniami mierzyły się podczas przekładania prozy tej polskiej autorki.
Czwartkową część festiwalu zakończył performans pod tytułem „…a akacje wciąż kwitną” autorstwa Aleksandry Bilińskiej.
Kolejny dzień „Odnalezionego w Tłumaczeniu” rozpoczął się od śniadania z poetkami uczestniczącymi w europejskim projekcie poetyckim Versopolis: Elvirą Blomą z Łotwy i Marią Caetano Vilalobos z Portugalii. Spotkanie poprowadziła wydawczyni i redaktorka Marta Pilarska.
O godz. 11:30 podczas lekcji dla uczniów liceum pod hasłem „Jak wytłumaczyć Polskę?” tłumaczka z języka polskiego na serbski Milica Markić opowiedziała o swojej drodze do przekładania literatury, poruszyła kwestie samotności tłumacza i wspólnoty zawodowej.
Po południu w debacie „Kobiety, które napisały modernizm” tłumaczka, literaturoznawczyni i animatorka życia literackiego Justyna Czechowska (STL) porozmawiała z tłumaczem i przekładoznawcą Gabrielem Borowskim (STL), prof. dr hab. Ewą Kraskowską, specjalizującą się w literaturze XX wieku, oraz poetką i profesorką w Instytucie Slawistyki PAN Joanną Roszak. Podkreślili oni wagę roli kobiet, również tych mniej znanych, w kształtowaniu dorobku literackiego modernizmu.
O godz. 14:30 do sparingu tłumaczeniowego prowadzonego przez Renatę Lis stanęły tłumaczki literatury francuskojęzycznej: Marta Eloy Cichocka (STL) i Agata Kozak (STL). Ich zadanie polegało na przełożeniu fragmentu tekstu przed spotkaniem, aby później móc premierowo zaprezentować go publiczności, tłumacząc swoje wybory i odczytania oryginalnego tekstu.
O godz. 16:00 Dagny Kurdwanowska poprowadziła rozmowę z nominowanymi do Nagrody za Twórczość Translatorską im. T. Boya-Żeleńskiego w kategorii przekład książki wydanej w ostatnich dwóch latach. Wieczorem tego samego dnia na uroczystej gali Nagrodę za Twórczość Translatorską im. T. Boya-Żeleńskiego za całokształt twórczości otrzymał Carlos Marrodán Casas (STL, członek honorowy). To tłumacz m.in. książek Gabriela Garcii Marqueza, Octavia Paza czy Javiera Mariasa.
Jeszcze przed wieczorną galą tłumacz i literaturoznawca Jakub Kornhauser (STL) poprowadził debatę „Inne modernizmy? Modernistki poza kanonicznym centrum”, w której wraz z tłumaczką, redaktorką i bohemistką Olgą Czernikow, tłumaczką i redaktorką Olą Hnatiuk, tłumaczką i badaczką literatur południowosłowiańskich Magdaleną Koch oraz tłumaczką, redaktorką i lektorką języka jidysz Karoliną Szymaniak snuł rozważania nad awangardową twórczością kobiet modernizmu: w jaki sposób udało im się wyrwać z nurtu zmaskulinizowanej literatury i wytyczyć własną ścieżkę w historii literatury.
W sobotę Magda Heydel (STL) i Urszula Kropiwiec przeprowadziły rozmowę z laureatem Nagrody za Twórczość Translatorską im. T. Boya-Żeleńskiego, Carlosem Marrodane Casasem (STL, członek honorowy).
Festiwal zakończył się dwiema debatami. Pierwszą, noszącą tytuł „Rodzaj żeński w przekładzie”, poprowadziła literaturoznawczyni i krytyczka literacka Dorotę Kozicką, a udział w niej wzięli tłumacz i poeta Jerzy Koch (STL), tłumaczka i pisarka Renata Lis, tłumaczka literatury niemieckojęzycznej Sława Lisiecka (STL, członkini honorowa) oraz tłumaczka i iberystka Ewa Zaleska. Toczyła się ona wokół kobiecości jako kategorii przekładowej i języka inkluzywnego. W drugiej debacie – „Siła wolnego słowa – przekład” – uczestniczyła anonimowa tłumaczka z Białorusi, z którą o roli tłumaczki w walce z cenzurą i reżimem słownym porozmawiali tłumaczka i romanistka Małgorzata Szczurek, tłumaczka, redaktorka i menadżerka kultury Elżbieta Kalinowska oraz tłumacz, historyk i publicysta Marcin Gaczkowski (STL).
Autorka: Julia Hynowska