W 2025 roku obyło się w Warszawie osiem spotkań w ramach cyklu „Przekłady współczesności” realizowanego wspólnie przez Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury i Nowy Teatr w Warszawie oraz finansowanego przez dzielnicę Mokotów m.st. Warszawy. Zapraszamy do zapoznania się z podsumowaniem ubiegłorocznych wydarzeń i nagraniami tamtych rozmów.
Czy wiecie, że w języku chińskim nie ma czasów? A w japońskim są tylko dwa? Jak bardzo kultura i polityka danego kraju mają wpływ na tłumaczenie? Ile czasu trzeba poświęcić na zdobycie informacji, żeby nie zrobić kardynalnych błędów? Spotkanie zatytułowane “Azja literacka”, prowadzone przez Annę Wołcyrz, odbyło się 27 stycznia. Gościniami były Agnieszka Walulik, tłumaczka literatury angielskiej i chińskiej, mająca na koncie przygodę z żywym językiem w Chinach i na Tajwanie oraz Joanna Kaniewska, absolwentka japonistyki i amerykanistyki, posługująca się również językiem francuskim i hiszpańskim.
Jak wojna zmienia język literatury? Czy wiersze mogą być bronią w walce z kłamstwem? Gościniami spotkania Wojna w Ukrainie – spojrzenie potrójne, które odbyło się 27 lutego, były znawczynie kultury ukraińskiej – poetka Natalia Belczenko oraz tłumaczka Anna Korzeniowska-Bihun, które opowiedziały o tym, jak doświadczenie traumy wpływa na twórczość pisarzy ukraińskich. Rozmowę prowadził Jakub Jedliński, a punktem wyjścia do dyskusji była nie tylko sztuka, ale też gorzki rachunek sumienia Zachodu wobec Rosji. To rozmowa o szukaniu prawdy tam, gdzie propaganda próbuje ją zatrzeć.
W marcowym odcinku cyklu, prowadzonym przez Justynę Czechowską, Aga Zano i Jacek Poniedziałek rozmawiali o najnowszych opowiadaniach noblisty J.M. Coetzeego i o tym, jak różnie można interpretować te same historie. Rozmowa, która odbyła się 17 marca, wzbogacona została czytanymi przez Maję Ostaszewską fragmentami przedstawiającymi losy kobiet, które – bez zbędnego patosu, za to z ogromną czułością – mierzą się z przemijaniem, miłością i własnymi lękami. Odcinek daje także wgląd do świata Elizabeth Costello, która jest uznawana za alter ego samego autora.
Dwóch całkowicie różnych autorów, dwa całkowicie różne dzieła i warsztaty pisarskie, dwie całkowicie różne rzeczywistości i łączący je jeden wspólny mianownik – związana z przełomem wieków niepewność wobec przyszłości. Temat spotkania, które odbyło się 28 kwietnia, brzmiał Niepokoje końca wieku. Nowe przekłady „Wiśniowego sadu” i „Drakuli”. Kamila Jansen rozmawiała z Agnieszką Lubomirą Piotrowską i Dorotą Konowrocką-Sawą o wyzwaniach translatorskich wynikających z tłumaczenia klasyków. Ponadto rozmówczynie dyskutowały o życiu autorów, genezie powstania ikonicznych dzieł i ich nieustającej aktualności, odmiennym przedstawieniu ówczesnych problemów społecznych, a także o wykreowanych przez Czechowa i Stokera postaciach kobiecych.
12 maja odbyło się spotkanie poświęcone fenomenowi prozy Roberto Bolaño, podczas którego rozmawiano m.in. o tym, dlaczego polscy czytelnicy tak bardzo pokochali Dzikich detektywów. Słuchacze dowiedzieli się również więcej o nadchodzącym, monumentalnym wydaniu powieści 2666. Bolaño to autor, który zmienił oblicze współczesnej literatury, a jego książki mają na całym świecie status niemal kultowy. Choć nazywa się go „najdzikszym” chilijskim pisarzem, jego powieści to coś więcej niż tylko bunt – to wielkie, wciągające historie, od których trudno się oderwać. O kulisach pracy nad tymi tekstami oraz o literackim „chuligaństwie” autora rozmawiali Katarzyna Okrasko i Tomasz Pindel oraz Mateusz Górniak. Rozmowę moderował Bartosz Sadulski.
Spotkanie, które odbyło się 29 września było nie tylko pierwszym po wakacyjnej przerwie, ale należało także do wydarzeń organizowanych w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Tłumacza. Głównym tematem były przekłady zaproszonych gości: Aleksandry Żak (Co nam zostawił autorstwa M. Dicka) i Łukasza Witczaka (Studium przypadku G. M. Burneta). W rozmowie z Mateuszem Adamczykiem tłumacze dyskutowali przede wszystkim o swoich ostatnich publikacjach, ale poruszyli też również tak ważne kwestie jak obraz psychoterapii w literaturze, znaczenie relacji między terapeutą i pacjentem, rozpowszechnienie fachowego języka psychologicznego w języku codziennym, wyzwania związane z przekładem trudnej emocjonalnie literatury, a ponadto snuli rozważania nad istotą niewiarygodnego narratora oraz tym, czy odnalezienie w literaturze narratora wiarygodnego jest w ogóle możliwe.
Tematem październikowego spotkania, które zorganizowano 28 października, były nie tylko tytułowe granice władzy i odpowiedzialność w omawianych utworach – Antygonie Sofoklesa w tłumaczeniu Jacka Kaduczaka oraz Antygonie w Molenbeek Stefana Hertmansa w przekładzie Jerzego Kocha – ale także w pracy tłumacza. W rozmowie z Małgorzatą Słabicką-Turpeinen goście poruszyli takie kwestie jak ponadczasowość klasycznej literatury (w tym przypadku tragedii antycznej), wyzwania wynikające z przekładu dobrze znanej i powszechnej w kulturze masowej historii, zapotrzebowanie na dopasowanie treści do współczesnego odbiorcy, nieuniknione zatracanie ciągłości kulturowej w następujących po sobie pokoleniach oraz konieczność tworzenia nowych przekładów klasyki.
25 listopada odbyło się ostatnie spotkanie w ubiegłorocznym cyklu „Przekłady współczesności”, zatytułowane „Literatura i orientalizm”.
Uczestniczkami spotkania były Agnieszka Erdoğan, która opowiadała o tureckiej powieści Ayfer Tunc Historie ojczyzny, oraz Katarzyna Marczewska, która przetłumaczyła z francuskiego książkę Wszystkie moje rewolucje, irańsko-francuskiej pisarki, Négar Djavadi, Rozmowę poprowadził Bartosz Wójcik, tłumacz tomu poezji palestyńskiego poety Mohammeda el-Kurda – Rifka. Punktem wyjścia do rozmowy była koncepcja orientalizmu sproblematyzowana przez Edwarda Saida. W oparciu o różnorodne teksty literackie rozważano, jak można wyjść poza eurocentryczne obrazowanie i jaką rolę w tym procesie pogłębiania wiedzy i rozszerzania wyobraźni odgrywa przekład artystyczny.
Niestety, z przyczyn technicznych nie udało się zarejestrować tej rozmowy.
Opracowanie relacji: Agnieszka Jędrkowiak i Joanna Siwińska, praktykantki w redakcji STL.
Zdjęcia: Nowa Księgarnia , Nowy Teatr.
Ilustracja cyklu: Jarosław Danilenko.