Już po raz 17. Stowarzyszenie EUNIC (Stowarzyszenie Narodowych Instytutów Kultury Unii Europejskiej) wraz ze Stowarzyszeniem Tłumaczy Literatury, Przedstawicielstwem Komisji Europejskiej, Parlamentem Europejskim oraz licznym gronem partnerów organizują w Warszawie Międzynarodowy Dzień Tłumacza, oficjalnie uznany w 1991 roku. Tegoroczny program wydarzeń, zróżnicowany i wielodniowy, kierujemy do wszystkich zainteresowanych przekładem literackim, europejską literaturą i opowieściami o tych, którzy ją tworzą. Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny.
Wydarzenie na Facebooku: MDT2025.
Prom Kultury Saska Kępa, ulica Brukselska 23
27 września 2025, g. 15.00 – 22.00
Wydarzenie na Facebooku: Międzynarodowy Dzień Tłumacza w Promie Kultury.
Rozpoczynamy warsztatami przekładu literackiego dla początkujących – do wyboru: z języka portugalskiego lub języka niemieckiego – o godzinie 15:00.
Warsztat z języka portugalskiego poprowadzi Paulina Junko. Jak zapowiada prowadząca: „Podczas warsztatu zadamy sobie pytanie – po co w ogóle tłumaczyć? Pochylimy się nad przykładami możliwych problemów w przekładzie z portugalskiego i poszukamy sposobów na radzenie sobie z dylematami tłumaczeniowymi. Przyjrzymy się także śladom kultury (portugalskiej, brazylijskiej i afrykańskiej) w języku i zastanowimy się, czy i jak można te kulturowe niuanse przedstawić po polsku”.
Paulina Junko – absolwentka portugalistyki na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie obecnie prowadzi zajęcia z języka portugalskiego i kultury krajów portugalskojęzycznych. Od lat współpracuje z Kołem Tłumaczeniowym „Amor-Não-Me-Deixes”. Naukowo związana z obszarem badań na temat przekładu literatury dziecięcej i ilustrowanej. Prywatnie fanka literatury współczesnej – portugalskojęzycznej i nie tylko.
Warsztat z języka niemieckiego „Tłumaczeniowe meandrony i jak sobie z nimi radzić sprawnie a skutecznie” poprowadzi Ryszard Turczyn. Jak sam pisze: „Spróbujemy wspólnie przeanalizować, na co przy tłumaczeniu zważać, aby potem ze śmiechu się nie tarzać. Za materiał posłużą fragmenty gotowych już przekładów zawierające różnego rodzaju pułapki, w które dał się złapać tłumacz. Wspólnie zastanowimy się nad wstępną strategią podejścia do tekstu, który mamy przełożyć. Popracujemy też nad przekładem wybranego przeze mnie fragmentu. Będzie też oczywiście czas na wszelkiego rodzaju pytania dotyczące jakże fascynującego zawodu tłumacza literatury”.
Ryszard Turczyn o sobie: „Tłumaczeniem literackim zajmuję się od roku 1979. Najróżniejszych książek przetłumaczyłem ho, ho – albo jeszcze więcej – i robię to z wciąż z tym samym zapałem. Po konkrety odsyłam do Wiki(pedii) 🙂 Bardzo lubię dzielić się swoim doświadczeniem z osobami, które są u początku tłumaczeniowej drogi, no bo czemu nie? Tłumaczenie to fajna zabawa, ale tylko wtedy, gdy ma się satysfakcję i poczucie, że robi się to dobrze”.
Warsztaty odbędą się na parterze Promu Kultury Saska Kępa w przestrzeni galerii. Zapraszamy osoby znające wybrany język na poziomie co najmniej średniozaawansowanym.
Zapisy na warsztaty (niemiecki ALBO portugalski): .
O godzinie 17:00 zapraszamy do sali widowiskowej Promu Kultury, gdzie w pojedynku tłumaczy zmierzą się Ewa Nicewicz i Mateusz Kłodecki, którzy zaprezentują swoje przekłady wybranego fragmentu prozy Gilberta Severiniego.
Severini bywa nazywany „najbardziej niedocenianym włoskim pisarzem”, a jednak zachwycały się nim takie gwiazdy literatury jak Pier Vittorio Tondelli czy Sandro Veronesi. Bohaterowie Severiniego to nieszczęśliwi kochankowie, zagubieni przyjaciele, ludzie przegrani, często niepewni swojej seksualności. Ich opisane z elegancją i ironią historie toczą się najczęściej na prowincji, w regionie Marche, z którego autor pochodzi – to sceneria nieoczywista, daleka od turystycznych szlaków.
Zmagania tłumaczy poprowadzi tłumaczka i kulturoznawczyni Natalia Mętrak-Ruda. Przekłady Ewy Nicewicz i Mateusza Kłodeckiego przeczyta aktor Teatru Współczesnego Szymon Mysłakowski.
Ewa Nicewicz – italianistka, członkini STL, adiuntka w Instytucie Literaturoznawstwa UKSW, badaczka włoskiej literatury XIX i XX wieku, w tym twórczości dla dzieci i młodzieży, autorka kilkudziesięciu przekładów z języka włoskiego.
Mateusz Kłodecki – tłumacz, autor opowiadań, italianista, tłumaczył m.in. książki Gianrico Carofiglio, Matteo Strukula oraz Violi Ardone, a za przekład jej powieści „Czekam, aż stanie się coś pięknego” otrzymał Nagrodę Literacką im. Leopolda Staffa.
Natalia Mętrak-Ruda – tłumaczka literatury włoskiej i anglojęzycznej. Z języka włoskiego przekładała m.in. Dario Fo (za przekład „Córki papieża” otrzymała nagrodę im. Leopolda Staffa), Sandra Veronesiego i Orianę Fallaci, a także liczne poradniki i książki dla dzieci. Kulturoznawczyni, dziennikarka kulinarna, autorka książki „Warzywa zjedz, mięso zostaw. Krótka historia wegetarianizmu”.
Szymon Mysłakowski – absolwent wydziału aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, od września 2017 roku etatowy aktor Teatru Współczesnego w Warszawie. W 2023 otrzymał nagrodę Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia za drugoplanową rolę męską w spektaklu „Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję”.
O godzinie 19:00, również w sali widowiskowej, odbędzie się czytanie performatywne sztuki „Jak być (nie)kochaną. Opowieść o Irenie Tuwim”. Wystąpią aktorzy i aktorki Teatru Polskiego w Warszawie: Anna Cieślak (jako Irena Tuwim), Ewa Makomaska (narrator), Krystian Modzelewski (jako Marek Eiger vel Stefan Napierski, pierwszy mąż Ireny) i Dominik Łoś (Julian Stawiński, drugi mąż Ireny). Sztukę autorstwa Blanki Konopki wyreżyserowała Ewa Makomaska.
Sztuka jest próbą wydobycia z cienia postaci Ireny Tuwim, jej życia i twórczości. Znawcy utworów rodzeństwa Tuwimów uważają poezję i przekłady Ireny za równie genialne jak Juliana, jednak skomplikowane życie osobiste ograniczało Irenie możliwość tworzenia. Akcja dramatu, w którym pojawiają się fragmenty twórczości Ireny Tuwim, jej pierwszego męża i Anny Achmatowej oraz odwołania do Anny Kareniny czy Madame Bovary, rozpoczyna się w noc sylwestrową w domu małżeństwa Eigerów.
Anna Cieślak – aktorka filmowa i teatralna. W 2004 roku ukończyła PWST w Krakowie, rok później została wyróżniona nagrodą za Najlepszy Debiut Aktorski na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni za film „Masz na imię Justine”. W zespole Teatru Polskiego od 2011 r. Jest ambasadorką Fundacji La Strada, działającej przeciwko handlowi ludźmi i niewolnictwu.
Ewa Makomaska – aktorka, reżyserka, absolwentka PWSFTv i T. w Łodzi, od 1994 r. nieprzerwanie związana z Teatrem Polskim w Warszawie, gdzie zagrała przeszło 50 ról. W 2019 r. obroniła doktorat w dziedzinie sztuk filmowych i teatralnych w PWSFTv i T w Łodzi. Znana jest również z ról w serialach telewizyjnych.
Krystian Modzelewski – absolwent Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi (2012 r.). W zespole Teatru Polskiego w Warszawie od 2012 roku. Aktor występuje również w filmach, serialach oraz spektaklach i słuchowiskach Teatru Polskiego Radia.
Dominik Łoś – w 1998 roku ukończył Akademię Teatralną im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Od roku 1998 w zespole Teatru Polskiego w Warszawie. Występuje również w filmach oraz spektaklach Teatru Telewizji.
Bądźcie z nami tego wyjątkowego wieczoru – jako czytelnicy, widzowie, tłumacze i adepci sztuki przekładu, redaktorzy, wykładowcy i studenci – albo bez żadnego trybu, z czystej ciekawości, z sympatii do literatury i tych, którzy ją przekładają.
Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny, zapisy obowiązują jedynie na warsztaty o 15:00.
Wydarzenie specjalne
30 września 2025, g. 17.00
Centrum multimedialne Europa Experience – Spotkania z Europą, ul. Jasna 14/16a
W ciemność: Czy konkurs przekładowy może wpłynąć na losy książki, jej autorki i tłumaczki?
Anna Bartáková porzuca zawód tłumaczki na rzecz zbierania, suszenia i sprzedaży ziół. Jej praca, której rytm wyznaczają cotygodniowe wizyty w skupie, zaczyna przybierać znamiona obsesji. Czy praca zielarki przypomina pod pewnym względem zawód tłumaczki literackiej? Jaki wpływ na losy powieści, jej autorki i tłumaczki miał konkurs przekładowy Cena Susanny Roth? Z Anną Bolavą, autorką powieści W ciemność, i Agatą Wróbel, jej tłumaczką, porozmawiają Petr Vlček i Edyta Bojanowska (Czeskie Centrum Warszawa).
Po spotkaniu zapraszamy na wręczenie dyplomów nagrodzonym w tegorocznej edycji konkursu oraz na poczęstunek.
Wydarzenie na Facebooku: W ciemność…
Wydarzenia towarzyszące:
Tłumacze i tłumaczki o swoich przekładach
Spotkania z literaturą w przekładzie będą się odbywać również w kolejnych dniach w warszawskich księgarniach. Tłumacze opowiedzą o swoich przekładach, przeczytają fragmenty książek, przybliżą ich autorki i autorów oraz kultury i języki, w których powstały tłumaczone przez nich teksty.
29 września 2025, g. 19.00
Nowa Księgarnia, Nowy Teatr, ul. Madalińskiego 10/16
Spotkanie z cyklu „Przekłady współczesności”: Obrazy psychoterapii w literaturze
Aleksandra Żak, Morgan Dick, Co nam zostawił, Otwarte 2025 (Kanada)
Łukasz Witczak, Graeme Macrae Burnet, Studium przypadku, Czarne 2025 (Szkocja),
Spotkanie poprowadzi językoznawca i psychoterapeuta Mateusz Adamczyk.
Link do wydarzenia na FB: Obrazy psychoterapii.
30 września 2025, g. 19.00
Księgarnia PIW, ul. Foksal 17
Joanna Kornaś-Warwas, Max Blecher, Dzieła zebrane, PIW 2025 (Rumunia)
Spotkanie poprowadzi tłumacz, redaktor i poeta Jakub Kornhauser.
Wydarzenie na FB: link.
(fot. Korta Studio)
(fot. Rafał Latoszek)
1 października 2025, g. 18.00
Księgarnia Wrzenie Świata, Gałczyńskiego 7
Anna Radwan-Żbikowska, Klára Vlasáková, Wyrwy, Dowody 2024 (Czechy)
Spotkanie z tłumaczką i autorką poprowadzi pisarz i czechofil Mariusz Szczygieł.
Link do wydarzenia na FB: Wyrwy.
(fot. Mikołaj Starzyński)
(fot. Matěj Stránský)
2 października 2025, g. 19.00
Najlepsza Księgarnia, Cieszkowskiego 1
Jan Maria Kłoczowski, Albert Camus, Świadek wolności. Artykuły, wykłady i przemówienia z lat 1946-1958, Agora 2024 (Francja)
Spotkanie poprowadzi redaktor i krytyk Piotr Kieżun.
Wydarzenie na FB: link.
(fot. Anna Piwkowska)
(fot. Paweł Masłowski)
3 października 2025, g. 18.00
Księgarnia Czarnego, Jana Pawła II 45a/56
Martyna Tomczak, Edna O’Brien, Irlandzka dziewczyna, Czarne 2025 (Irlandia)
Spotkanie poprowadzi tłumaczka Dorota Konowrocka-Sawa.
Wydarzenie na FB: link.
(fot. Adam Burakowski)
4 października 2025, g. 12.00
Księgarnia Dwie Siostry, ul. 3 Maja 2
Agata Teperek, Frida Nilsson, Ebba i Gawron, Dwie Siostry 2025 (Szwecja)
Warsztaty dla dzieci poprowadzi tłumaczka.
Wydarzenie na FB: link. Obowiązują zapisy przez formularz.
4 października 2025, g. 18.00
UWAGA! Wydarzenie ODWOŁANE!
Księgarnia Baczyńskiego, ul. Żeromskiego 81
Kamil Pecela, Herkus Kunčius, Obrazki litewskie, Warsztaty Kultury w Lublinie 2021 (Litwa)
Spotkanie poprowadzi tłumaczka Paulina Ciucka.
Link do wydarzenia: Obrazki litewskie…
7 października 2025, g. 19.00
Najlepsza Księgarnia, Cieszkowskiego 1
Daniel Warmuz, Evelin Márton, Solea Minor, Warsztaty Kultury w Lublinie 2025 (Węgry)
Spotkanie poprowadzi tłumaczka Karolina Wilamowska.
Link do wydarzenia na FB: Solea Minor.
(fot. Dorka Chrustek)
***
Temat lekcji: tłumacz!
Obchodom Międzynarodowego Dnia Tłumacza to roku towarzyszą lekcje prowadzone we wrześniu i październiku w warszawskich liceach ogólnokształcących przez tłumaczy i tłumaczki literatury. Zainteresowane szkoły prosimy o kontakt pod adresem .
***
Wydarzenia Międzynarodowego Dnia Tłumacza 2025 organizowane są przez EUNIC Warszawa – Stowarzyszenie Instytutów Kultury Państw Unii Europejskiej i Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury oraz Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce i Biuro Parlamentu Europejskiego w Polsce.
Partnerzy – Austriackie Forum Kultury, Czeskie Centrum Warszawa, Instytut Francuski w Polsce, Goethe-Institut, Ambasada Irlandii w Warszawie, Litewski Instytut Kultury, Instytut Camões w Warszawie, Rumuński Instytut Kultury w Warszawie, Ambasada Szwecji w Warszawie, Węgierski Instytut Kultury w Warszawie, Włoski Instytut Kultury w Warszawie oraz PROM Kultury Saska Kępa, Nowa Księgarnia, księgarnia Wrzenie Świata, Najlepsza Księgarnia, Księgarnia im. K.K. Baczyńskiego, Księgarnia Czarnego, księgarnia PIW, księgarnia Dwie Siostry.