W dniach 13-15 marca 2026 odbyły się Poznańskie Targi Książki, w których aktywny udział brało również Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury. Spotkać nas można było m.in. w pawilonie 8A Międzynarodowych Targów Poznańskich (na stoisku nr 70) oraz na Scenie Przekładu (pawilon 7, sala A). Zapraszamy do zapoznania się z relacją z tego wydarzenia.
W piątek o godzinie 16:00 odbyło się spotkanie zorganizowane przez Polską Izbę Książki zatytułowane Sztuczna inteligencja na rynku książki – szanse i zagrożenia – Czy przed nami rewolucja czy ewolucja? Czy jesteśmy na nią gotowi jako branża i poszczególni uczestnicy, w którym brał udział Maciej Studencki, członek zarządu STL. Razem z Sonią Dragą (prezeską Federacji Wydawców Europejskich), Andrzejem Chrzanowskim (członkiem Rady PIK i zespołu ds. AI) i Mikołajem Małaczyńskim (prezesem Legimi, pełniącym rolę moderatora), rozmawiali o faktycznym wykorzystaniu sztucznej inteligencji we wspieraniu procesów wydawniczych, o swoich przewidywaniach co do przyszłości tego trendu i możliwych zagrożeniach, które niesie za sobą nieodpłatne i nieregulowane użycie AI. Rozmówcy wspominali o wprowadzaniu do procesu wydawniczego modeli językowych jako o zmianie, która już się dzieje i jest nie do zatrzymania oraz, co za tym idzie, o konieczności łączenia tej technologii i otwarcia się na współpracę. Ponadto w dyskusji pojawił się temat wykorzystania AI w procesie przekładu literatury – z jednej strony jako szansy dla powieści pisanych w mniej popularnych językach, a z drugiej jako zagrożenie wykluczenia pracy człowieka w tym procesie ze względu na znacznie wolniejsze tempo i wyższą cenę w porównaniu z AI. Wspomniano też o dobrych praktykach dotyczących tego aspektu – m.in.: o jasnych zapisach w umowach.
Najwięcej wydarzeń organizowanych przez STL zostało jednak zaplanowane na sobotę 14 marca. Na Scenie Przekładu (pawilon 7 MTP, sala A) odbyło się aż siedem spotkań z udziałem gości zaproszonych przez Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury, Wydawnictwo Poznańskie i Fundację Wolne Lektury.
Cykl otworzyło spotkanie “Czarownik” Anniiny Mikamy: o poszukiwaniu siebie na styku światów w fińskiej powieści fantasy dla młodzieży o godz. 11.00. Z Sebastianem Musielakiem, tłumaczem literatury fińskiej, rozmawiała Ewa Rajewska, przewodnicząca zarządu Oddziału Zachodniego STL. Tematem dyskusji była wydana powieść Anniiny Mikamy pt. Czarownik. W powieści, uhonorowanej prestiżową nagrodą Topeliusa, przyznawaną w Finlandii autorom literatury dziecięcej, można poczuć magiczny klimat i fińską miłość do natury. Spotkanie skłoniło również słuchaczy do refleksji: kto tak naprawdę jest tytułowym czarownikiem?
O godzinie 12:00 rozpoczęło się spotkanie zatytułowane „Odpowiednie dać rzeczy słowo”. Tłumacz wobec nowej wrażliwości, w którym Joanna Krystyna Radosz opowiedziała o swoich pierwszych podejściach do języka inkluzywnego, o procesie, który towarzyszy jej przy tłumaczeniu tego typu tekstów, konieczności testowania różnych form oraz o tym, że polszczyzna stawia największy opór w najbardziej banalnych miejscach i dlaczego język inkluzywny bywa często językiem wymyślanym na nowo. Ponadto tłumaczka opowiedziała również o tym, jak ważny jest dla tłumacza kontakt z autorem oraz porównała, jak wyglądają formy wrażliwe między różnymi językami obcymi. Rozmowę prowadziła Monika Wójtowicz.
Podczas kolejnego spotkania zatytułowanego Literackie metamorfozy tłumacza. Jak przekładać różne światy? Maciej Studencki w rozmowie z Kingą Piotrowiak-Junkiert opowiedział o swoich pierwszych krokach w przekładzie literackim oraz o tym, jak przekładany tekst może wpłynąć na jego autora. Tłumacz podkreślił, że każdy gatunek wiąże się z pewnymi wyzwaniami i odmiennymi wymaganiami, a niezbędnymi narzędziami w warsztacie tłumacza są nie tylko znajomość różnych form czy wyobraźnia, ale przede wszystkim plastyczność języka i umiejętność dostosowania go do charakteru danego tekstu.
Następnym wydarzeniem była debata zorganizowana przez STL we współpracy z Unią Literacką oraz Forum Redaktorów i Korektorów. W trakcie spotkania niosącego tytuł Autor(ka), tłumacz(ka) i redaktor(ka), czyli dlaczego tak trudno grać w jednej drużynie Justyna Żebrowska (FoRiK), Max Cegielski (UL) i Joanna Sobesto (STL) dyskutowali na temat ewolucji procesu wydawniczego i całkowitej zmiany, jaka zaszła na przestrzeni ostatnich lat – przejście z formy papierowej na urządzenia elektroniczne, znaczne przyspieszenie tempa wydawania książek oraz ciągle rosnąca dynamika rynku. Rozmówcy porównywali pracę przed laty, która, mimo samotniczego charakteru, była jednak zajęciem bardziej społecznym, związanym z bezpośrednim kontaktem autora tekstu z redaktorem i innym komfortem pracy. Ważnym tematem, który również został poruszony, były problemy rynku wydawniczego i spojrzenie na książkę jako na produkt, który musi się sprzedać, oraz zawrotne tempo wydawania, które skutkuje cięciem kosztów i bezpośrednio wiąże się z gorszą jakością redakcji. Rozmówcy podkreślili konieczność zmian na polskim rynku książki, a także przedstawili działania reprezentowanych przez siebie organizacji. Ponadto wspomnieli również o zaufaniu, zrozumieniu i otwartości jako o najistotniejszych wartościach we współpracy między autorem i tłumaczem a redaktorem.
Jak mówią złośliwi – „dobry kryminał czy japoński kryminał?”. Mity dotyczące wątpliwej jakości japońskiego kryminału rozwiewali Sara Manasterska, Anna Wołcyrz i Andrzej Świrkowski w rozmowie zatytułowanej Zwłoki pod drzewami wiśni, czyli współczesna japońska literatura kryminalna. Podczas spotkania dowiedzieliśmy się, co cechuje japoński kryminał i że naprawdę nie ma w nim nic szczególnie egzotycznego, co mogłoby zniechęcać lub utrudniać czytanie. Poznaliśmy też sporo ciekawostek, jak m.in. ta, że wielu autorów japońskich kryminałów rozpoczynało swoją twórczość od innego gatunku. Na zakończenie tłumacze omówili wpływ powieści kryminalnych na całą kulturę Japonii i zdradzili, których japońskich autorów chętnie przeczytaliby po polsku. Dyskusję prowadziła Karolina Wujda.
O godzinie 16:00 rozpoczęło się spotkanie z Martyną F. Zachorską i Dominikiem Górką, zatytułowane Refleks i refleksja. Najważniejszym punktem dyskusji było porównanie dwóch zupełnie odmiennych rodzajów pracy tłumacza – przekład literacki i symultaniczny. Jako najważniejsze cechy tłumaczenia pisemnego wskazali cierpliwość i wytrwałość, natomiast jako niezbędne w tłumaczeniu ustnym – niecierpliwość, szybki refleks i wyzbycie się perfekcjonizmu. Ponadto tłumacze przedstawili swój proces przygotowań do tłumaczeń ustnych specjalistycznych i branżowych, a także podkreślili jak istotna jest relacja z drugą osobą w kabinie i wzajemne wsparcie podczas pracy. Na zakończenie zdradzili również swoje sposoby na zachowanie balansu między życiem prywatnym a zawodowym i na odreagowanie po stresującym tłumaczeniu. Dyskusję poprowadziła Kinga Piotrowiak-Junkiert.
Cykl rozmów na Scenie Przekładu zamykało spotkanie Głosy kobiet z Północy. O literaturze feministycznej Północy z Justyną Czechowską i Pauliną Rosińską, tłumaczkami literatury szwedzkiej, rozmawiała Maja Margasińska. Zaproszone gościnie eksplorowały m.in. tematy zdrowia psychicznego, seksualności i emancypacji kobiet. Omawiana była twórczość takich pisarek jak Selma Lagerlöf, Sigrid Undset, Karin Boye czy Victoria Benedictsson. Poznaliśmy też szczegóły projektu feministycznego strony Wolne Lektury, w ramach którego wiele feministycznych tekstów zostało przetłumaczonych na język polski.
W sobotę 14.03 od rana można było również oglądać performans Tłumaczenie in vivo, a więc tłumaczki i tłumaczy przy pracy, w czasie rzeczywistym, na dużym ekranie. W performansie wzięli udział: Joanna Krystyna Radosz (którą mogliśmy oglądać podczas tłumaczenia gejowskiego romansu o Formule 1, Pole position Rebecci J. Caffery), Maciej Studencki (zajmujący się przekładem The River of Silver autorstwa S. A. Chakraborty), Sebastian Musielak (tłumaczący powieść Arta Paasilinny o roboczym tytule Fin z Wami!), Andrzej Świrkowski (i tłumaczona przez niego obecnie książka Wazawai, której autorem jest Masakuni Oda ”), Mark Ordon (tłumaczący En habit de Folie, z polskojęzycznym tytułem W szacie szaleństwa szwajcarskiej pisarki Anne-Claire Decorvet), Daniel Łubiński (tłumaczący Stāsti autorstwa Ingi Žolude z języka łotewskiego) oraz Ilaria Shevchenko (która przekładała Muzykę w ciemności Antonia Iturre z języka hiszpańskiego na ukraiński).
W ciągu wszystkich trzech dni na stoisku STL można było wziąć udział w konkursie wiedzy o przekładzie Magiel Hieronima, który przyciągnął wielu uczestników. Do wygrania były atrakcyjne nagrody – gadżety Stowarzyszenia, a nawet książki przetłumaczone przez naszych członków. Ponadto w ramach akcji Tłumacz/ka na kanapie na naszym stoisku przez cały czas trwania Targów można było spotkać dyżurujących tłumaczy oraz porozmawiać z nimi nie tylko o ich przekładach, ale także o ich pracy i sztuce przekładu w ogóle. W piątek swoją obecnością zaszczycili nas: Maciej Studencki, Andrzej Świrkowski, Iwona Michałowska-Gabrych, Ania Wawrzyniak-Kędziorek, Adriana Sokołowska-Ostapko, Ilaria Shevchenko i Switłana Bresławska; w sobotę: Andrzej Świrkowski, Marta Petryk, Małgorzata Gralińska, Mark Ordon, Jacek Żuławnik, Agnieszka Cioch, Joanna Krystyna Radosz, Monika Bukowska, Sylwia Izabela Schab oraz Ewa Rajewska; natomiast w niedzielę: Marta Petryk, Krzysztof Modelski i Monika Bukowska.
Opracowanie relacji i zdjęcia:
Agnieszka Jędrkowiak i Joanna Siwińska (praktykantki w redakcji STL:)